ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ın ABD’nin modülü olması gerektiği tarafındaki ısrarlı çıkışları, Arktik etrafındaki tartışmaları yine alevlendirdi.
Amerikan yayın kuruluşu CNN’in haberine nazaran, Washington’un en yakın müttefiklerinden birine ilişkin bir toprak üzerinde hak argüman etmesi dünya kamuoyunda şaşkınlık yaratırken, Arktik için rekabetin onlarca yıldır sürdüğü ve bu yarışta uzun müddettir Rusya’nın önde olduğu belirtiliyor.
RUSYA’NIN ARKTİK’TEKİ HAKİMİYETİ
Moskova, Arktik Dairesi’nin kuzeyindeki kara alanlarının ve denizlerdeki münhasır ekonomik bölgelerin yaklaşık yarısını denetim ediyor. Bölge nüfusunun üçte ikisi Rusya’da yaşıyor.
Kutup bölgesi, global iktisadın sırf yaklaşık yüzde 0,4’ünü oluşturmasına karşın bölge GSYH’sinin üçte ikisi Rusya’nın denetiminde.
ASKERİ GÜÇ DENGESİ
Rusya, Arktik’teki askeri varlığını onlarca yıldır genişletiyor. Kanada merkezli Simons Foundation’a nazaran, geniş Arktik bölgesinde 66 askeri üs ve yüzlerce savunma tesisi bulunuyor. Bunların 30’u Rusya’da, 36’sı ise Arktik’te toprağı bulunan NATO ülkelerinde yer alıyor.
Uzmanlar, Rusya’nın NATO’nun askeri kapasitesine tam manasıyla yetişemediğini fakat Moskova’nın varlığının ölçeği ve son yıllardaki süratli genişlemesinin önemli tasa yarattığını vurguluyor.
Londra merkezli Royal United Services Institute, Rusya’nın Arktik’teki askeri gücünün belkemiğini oluşturan nükleer denizaltı filosunu modernize ettiğine dikkat çekiyor.
SOĞUK SAVAŞ SONRASI ADIM ADIM KOPUŞ
Soğuk Savaş’ın akabinde Arktik, Rusya ile Batı’nın işbirliği yapabildiği az alanlardan biri olarak görülüyordu.
1996’da kurulan Arktik Kurulu, etraf, biyolojik çeşitlilik ve yerli halkların hakları üzere bahislerde ortak çalışmayı hedeflemişti. Lakin Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ilhakı ve 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgali sonrası işbirliği büyük ölçüde askıya alındı.
Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya katılmasıyla Arktik fiilen ikiye bölündü. Rusya ve NATO denetimindeki alanlar.
ABD, ÇİN VE GRÖNLAND
Trump, ABD’nin ulusal güvenliği için Grönland’a “ihtiyacı” olduğunu savunuyor. Danimarka’nın adayı savunacak güçte olmadığını öne sürüyor.
Arktik ülkesi olmamasına karşın Çin, 2018’de kendisini “Arktik’e yakın ülke” ilan ederek bölgeye ilgisini açıkça ortaya koydu. 2024’te Çin ve Rusya, Arktik’te ortak devriye faaliyeti başlattı.
BUZLARIN ERİMESİNİN DE BİR MANASI VAR
Arktik, iklim krizinin tesirleriyle global ortalamanın yaklaşık dört katı süratle ısınıyor.
Deniz buzlarının süratle erimesi, etraf ve mahallî halklar için büyük riskler doğururken, kimi çevreler bunun madencilik ve deniz nakliyatı açısından ekonomik fırsatlar yaratabileceğini savunuyor.
Rusya kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Rotası ile Kuzey Amerika’nın kuzeyinden geçen Kuzeybatı Geçidi, yaz aylarında büyük ölçüde buzsuz hale geldi.
Kuzey Deniz Rotası, Asya–Avrupa seyahatini Süveyş Kanalı’na kıyasla yaklaşık yarı yarıya kısaltıyor. Rusya, 2022’den bu yana bu rotayı bilhassa Çin’e petrol ve gaz taşımak için ağır halde kullanıyor.
MADENCİLİK HAYALİ VE GERÇEKLER
Buzların erimesiyle ortaya çıkabilecek maden potansiyeli bilhassa Grönland’da dikkat çekiyor. Fakat The Arctic Institute’ten Malte Humpert, bu kaynakların kısa vadede ABD için basitçe çıkarılabileceği fikrini “tamamen akıl dışı” olarak nitelendiriyor.
Trump son devirde güvenlik vurgusu yapsa da eski ulusal güvenlik danışmanı Mike Waltz, idarenin Grönland’a ilgisinin “kritik mineraller ve doğal kaynaklarla” da yakından ilgili olduğunu lisana getirmişti.
Kaynak: NTV
Bir yanıt bırakın